طب سنتی همواره از شهرت جهانی برخوردار بوده است. پزشکان ایرانی با استفاده از گیاهان دارویی موجود در مناطق مختلف ایران و کشورهای همسایه توانایی درمان بسیاری از بیماری‌ها را داشته‌اند. تا قرن پنجم میلادی به قدری پیشرفت در طب‌سنتی سرعت گرفت که برخی معتقدند طب یونانی نیز تحت تاثیر طب سنتی قرار گرفته است. به طوری که برخی از اصول طب یونانیان مانند اخلاط چهارگانه برگرفته از طب سنتی ایرانی است.

مراکز تدریس طب سنتی

متاسفانه پس از حمله اسکندر مقدونی به ایران، تعداد زیادی از کتابخانه‌ها، مراکز پژوهشی و تحقیقاتی در زمینه علوم مختلف از بین رفت. در اواخر دوره سلوکیان علم پزشکی دوباره از سر گرفته شد و مجددا مراکز آموزش طب در شهرها دایر شد. دانشگاه جندی شاپور یکی از معروفترین آنهاست که پزشکان ایرانی، یونانی و هندی در آن به آموزش، تحقیق و درمان بیماران می‌پرداختند. این مرکز در نزدیکی بغداد بود، بنابراین گسترش دین اسلام باعث تحولی بی‌سابقه در تدریس علوم پزشکی در این مرکز شد. این دانشگاه با واردات و صادرات گیاهان دارویی، شهرت جهانی پیدا کرد. به طوریکه وقتی به علت تعصبات مذهبی، مدارس آتن و اسکندریه در قرون وسطی بسته شدند، پزشکان و دانشمندان معروف یونانی به ایران مهاجرت کرده و در این مرکز مشغول به فعالیت شدند.

دانشمندان بزرگ طب سنتی

جورجیس، یکی از اعضای خاندان بختیشوع، به عنوان اولین پزشک شناخته می‌شود. همچنین ماسویه یکی از پزشکان جندی شاپور در قرن هشتم میلادی بود که به عنوان پزشک خصوصی هارون‌الرشید برگزیده شد. دغل‌العین کهن‌ترین کتاب درسی چشم پزشکی است که در اواخر قرن هشتم میلادی توسط یوحنا بن ماسویه نوشته شد. در قرن نهم میلادی جنبش بزرگی در تالیف و ترجمه کتاب‌های پزشکی، چشم‌پزشکی، گیاه‌شناسی و جانورشناسی شکل گرفت. این جنبش به ترجمه بسیاری از کتاب‌های یونانی، سوری، پهلوی و هندی به زبان عربی که زبان رسمی آن دوران بود منجر شد. در همین قرن حنین بن‌اسحاق با ۹۹ اثر ترجمه شده به زبان عربی، به عنوان مشهورترین مترجم شناخته میشد. در این میان ترجمه دایرةالمعارف د ماتریا مدیکا اثر دیوسکوریدس شهرت فراوانی دارد. این ترجمه تحت عنوان کتاب هیولی‌الطب فی الحشائش و السموم، که در رابطه با علوم چشم‌پزشکی، گیاه‌شناسی و جانورشناسی است به مرجع ارزندهای در شیمی و چشم‌پزشکی تبدیل شد. علم پزشکی در قرون ۱۱-۱۰ میلادی با آثار محمد بن زکریای رازی و ابن‌سینا به اوج شکوفایی خود رسید. خدمات این دو دانشمند موجب شد تا طب سنتی ایرانی در سرتاسر دنیا شناخته شود و تاثیرات فراوانی بر علم پزشکی در جهان بگذارند.

طب سنتی پس از ظهور اسلام

ظهور اسلام به قدرت طب سنتی افزود. احادیث فراوانی در مزیت حجامت و انواع آن، رعایت بهداشت و دیگر نکات پزشکی آورده شد. همچنین دانشمندان مسلمان بزرگی از جمله محمد بن زکریای رازی و ابن‌سینا ظهور کردند. در همین زمان در اروپا که تحت فرمان کلیسا اداره میشد درمان بیماری، تنها منحصر به دعا درمانی بود. پس از انقلاب رنسانس بود که کتاب‌هایی مانند المنصوری رازی و قانون ابن‌سینا روانه اروپا شدند. این کتاب‌ها تا مدت‌ها به عنوان مرجع آموزش طب در دانشگاه‌های اروپا استفاده شدند.

طب سنتی چیست :

 طب سنتی در برخی از کشورها، اصطلاح “داروهای مکمل” یا “پزشکی جایگزین” که به جای طب سنتی به کار می رود. طب سنتی، به مجموعه ای از دانش، مهارت ها و شیوه های مبتنی بر نظریه ها، باورها و تجربیات بومی در فرهنگ های مختلف است اشاره دارد. زمینه طب سنتی شامل فرم های اصلی و پذیرفته شده تر درمان مانند :

طب سوزنی،

 هومیوپاتی ،

 شیوه های طب سنتی چینی و شرقی،

 آیورودا و

طبیعت درمانی می شوند که قرن ها در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته اند.

دوره های طب سنتی شامل آموزش استفاده سنتی از داروهای گیاهی ، تاریخچه داروهای گیاهی ، چگونگی بسط و توسعه روش های استفاده از داروها در طول سالها، ایمن بودن داروهای گیاهی، مزیت های درمان گیاهی ، تحقیق در زمینه دارهای گیاهی ، چگونگی عملکرد گیاهان و تفاوت دارویی آنها ، چیستی گیاه درمانی ، شناسایی گیاه شناسی، پیشگیری از بیماری، نگهداری بهداشتی، چشم اندازهای جامعه شناختی، تضمین کیفیت و تولید گیاهان دارویی می شود.

 طب سنتی علمی می باشد که درباره بدن انسان ها و طبایع گوناگون و مزاج های گوناگون ، اثرات غذاها و داروهای گیاهی  با مزاج های مختلف و بعضی وقت ها جراحی و مزاج فصلی و نوشیدنی و خوراکی مورد بحث قرار گرفته شده است.

مزایای طب سنتی :

• باعث می شود بیماری بهبود پیدا کند : طریقه درمان طب سنتی به گونه ای است که بیماری بهبود پیدا کند ولی برعکس طب جدید که اغلب راه درمان از بین بردن درد را دارد.
• اصول طب سنتی سبب جلوگیری از مریض شدن می شود و پیشگرانه است، در صورتی که اصول طب جدید بیشتر به درمان مرض گفته شده است متعلق است.
• طب ایرانی یک مکتب کل نگر است، به این معنی که برای شناخت صحیح بیماری و ارائه درمان مناسب، سلامتی تمامی بخش‌های بدن، ژنتیک، شرایط زندگی، ویژیگی‌های روحی، شرایط سنی، جغرافیایی و… را برای یافتن عامل برهم زننده تعادل و توازن جسمی در فرد بیمار در کنار یکدیگر می‌سنجد.
• طب سنتی و درهای مشخص شده : طب سنتی به بیماری های مشخص شده می پردازد  ، در صورتی که طب جدید بیشتر به عوارض و دردهای ناشناخته ها می پردازد.
• طب سنتی درمان بیماری را به طبیعت انسان ها درمان می کند در حالی که بیشتر به درمان مرض وجود داشته مختص است.
• راه حل درمانی اقلیمی : طب سنتی به روش طبیعی و گیاهی می باشد بر عکس امروزه که درمان اکثر بیماری ها به روش شیمیایی است به این عنوان که داروها شیمیایی در جهان وجود دارد.
• ·         داروهای گیاهی و شیمیایی : از آنجایی که گفته شده طب سنتی با استفاده از داروهای گیاهی و طبیعی تهیه می شود، به روشی که طبیعت نمی تواند درد را به روش درست شناسایی کند، بازهم استفاده آن داروها مضرر می باشد و درد اضافی برای بیمار ایجاد می کند. به همین علت بسیاری از مردم از طب جدید نا امید می شود و به طب سنتی روی می آورند.
•  

 انواع درمان در طب سنتی ایران :

تغذیه درمانی:( Nutrition Therapy) این روش که بسیار نادیده گرفته شده است اولین قدم درمان است که با اصلاح غذایی درمان طب سنتی آغاز میشود. از اینرو برای درمان بیماری در مرحله اول سبک زندگی و به ویژه تغذیه فرد تصحیح شده و پس از اصلاح سبک زندگی، ادامه درمانها آغاز میشود. دارو درمانی در این مکتب برخلاف آنچه که بسیاری از مدعیان آن عمل می‌کنند، بسیار محتاطانه صورت می‌گیرد، چنانچه محمد بن زکریای رازی در مورد روش درمان چنین می‌فرماید: ” مهما قدرت ان تعالج بالاغذیه فلا تعالج بالادویه و مهما قدرت ان تعالج بالادویه المفرده فلا تعالج بالادویه المرکبه.” به این معنی که تاجاییکه میتوانی با اصلاح تغذیه بیمار را درمان نمایی، داروها را به کار نبر و تاجاییکه میتوانی به وسیله داروهای ساده بیمار را درمان کنی، از داروهای ترکیبی استفاده نکن.

 – گیاه درمانی (Phytotherapy) :  برای درمان بیماری های جسمی و روحی از طریق گیاهان را، گیاه درمانی می گویند. در زمان های قدیم برای معالجه بیماری ها از طب گیاهی استفاده می کردند.

 – ماساژ درمانی (Massage Therapy) : برای درمان اکثر بیماری ها همانند عضلانی، اسکلتی، گوارشی، سردردها، رفع استرس و افسردگی، التیام جریان خون و بالابردن اکسیژن رسانی به بات و بهبودی بیمارهای دیگر از خاصیت های ماساژ درمانی است. بعضی از ماساژهای درمانی شامل : ماساژهای آرام بخش و ماساژهای زیبایی، تای ماساژ می باشد.

 – شیاتسو (shiatsu) : برای درمان بعضی از بیماری ها در بدن انسان فشردن بعضی از نقاط به وسیله دست برای سلامتی را ماساژ شیاتسو گفته می شود. یک تکنیک سالم برای جلوگیری و شبیه به فیزیوتراپی عمل می کند برای بیماری های خاص مورد استفاده قرار می گیرد. بیماران نیروی ذخیره شده و انرژی خود را از این روش به دست می آورند و افرادی که از استرس، بی حوصلی در امان نیستند، از طریق همین روش برای درمان بیمارها مورد استفاده قرار می گیرد.

 – حجامت (Cupping) : حجامت به معنای درمان تعریف می شود و یک روش خون گیری می باشد که برای پیشگیری از بیماری ها و درمان اغلب بیماری ها انجام می گیرد. روش انجام گیری حجامت به صورت خشک و بدون تیغ و خون گیری انجام می گیرد ولی حجامت تر همراه با خون گیری می باشد. حجامت در پیشگیری و بهبود بیماری های مانند آسم، نارسایی هضم غذا، سردردهای میگرنی و اعصاب، چربی خون، غلظت خون و بیمارهای پوستی کاربرد دارد.

– بادکش درمانی (Dry Cupping) : ایجاد مکش در تمام نقاط مختلف بدن به دلیل انبساط عروقی بدن و انحراف مواد از نقطه خاص است که حجامت خشک نیز نامیده می شود. چگونگی انجام بادکش چرخاندن یک لیوان بر روی بدن افراد فلج شده است که در اثر سکته مغزی و قلبی باعث بهتر شدن آن ها می شود. در بعضی از بیماری ها عمل بادکش با ترکیبی از روغن های مخصوص صورت می گیرد.

نگرانی‌های ایمنی

استفاده نادرست از داروها و روش‌های سنتی می‌تواند اثرات منفی یا خطرناکی داشته باشد و تحقیقات بعدی لازم است تا اثربخشی و ایمنی داروها و روش‌های مورد استفاده در برخی از طب‌های سنتی تأیید گردد. همچنین برخلاف تصور عام یک دستور کلی برای درمان همه وجود ندارد  و با توجه نیاز بدنی افراد برای درمان یک بیماری روشها و گیاهان مختلفی وجود دارد که بدیهی است در صورت عدم توجه به شرایط بدنی و یا عدم علم کافی به آن میتواند خطراتی برای سلامتی و حتی جانی همراه داشته باشد

استفاده از گونه‌های در حال انقراض: گاهی ریشه گیاهان برای درمان استفاده میشود( بخصوص گیاهان پیازچه ای) که برداشت بی رویه آن میتواند باعث انقراض آن گیاه و بالطبع حیوانات دیگر و تغییر اکوسیستم گردد.

.

در پناه دوست سلامت باشید

فرجی

استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع و یک دعای خیر برای اساتید بنده و شفای همه بیماران بلامانع است.